Boeddhisme als paracetamol

Ik mag graag de artikelen van Jules Prast lezen in amidazen.nl Hij kan bijtend schrijven over alle rafelranden van boeddhisme, vooral wat wij er in Nederland en het Westen in het algemeen van maken.

Zaterdag ben ik met Anne-Marie naar de open dag van de Rigpa in Amsterdam geweest. Rigpa is de wereldwijde gemeenschap van Sogyal Rinpoche, de bekende Tibetaanse leraar en schrijver van Het Tibetaanse Boek van Leven en Sterven.

Ik ontmoette Sogyal Rinpoche in 1980 en ben sindsdien leerling gebleven. Een luie leerling, dat wel. Soms raakt iemand je in het hart en dat deed hij. Nu ben ik nogal weerspannig en gevoelig voor autoriteit, dus ik voeg me niet zomaar in het Tibetaans boeddhistische systeem van leraar-leerling dat grote toewijding van beiden vraagt. Aan de kant van Sogyal Rinpoche is die er zeker, soms met verregaande trekjes in zijn jonge jaren. Maar net als bij mij tellen ook bij hem de jaren en wordt je bijna vanzelf zachter van aard en handelen.  Althans, dat zegt mijn vrouw van mij.

Taal, het woord, heeft grote invloed op perceptie van de luisteraar én de spreker. Ik hoorde een cursusleider op de open dag zeggen: ‘Rinpoche houdt je een spiegel voor’. Ik vertaalde onmiddellijk: ‘Rinpoche is de spiegel’. Een goede spirituele leraar doet niets aan of voor jou. Hij praat en handelt vanuit eigen opvoeding, ervaring en traditie. Wat je hem hoort zeggen of denkt te zien doen is een projectie van je eigen geest. Hij is de spiegel en de spiegel is van zichzelf leeg. Als je die spiegel behulpzaam en inspirerend voor jou vindt, dan ga je nog een keer en nog een keer en nog een keer. Zo wordt je een beetje wijzer van jezelf over jezelf.

Ik ben Sogyal Rinpoche steeds meer gaan waarderen en nog een stel andere zeer respectabele leraren uit Tibet. Ik ben alleen geen Tibetaan. Dus wat taal en rituelen betreft sta ik op achterstand. Wat zeggen die mij als ik daar niet van jongsaf aan in ben opgevoed? Maar ondanks dat en ondanks dat ik hem in 25 jaar maar drie keer in lijvende lijve heb ontmoet, voel ik me nog steeds leerling van een spirituele vriend.

Het heeft anderzijds wel een voordeel. Ik sta voor de opgave de betekenis te vinden én te voelen van vele duizenden Boeddha’s, honderden mantra’s en gebeden, die niet anders dan mijn eigen betekenis kan zijn. Ik kan ook niet te rade gaan bij de Rooms-Katholieke indoctrinatie uit mijn jeugd want die sluit niet aan. Wat niet wil zeggen dat er geen overeenkomsten zijn tussen de oorspronkelijke revolutie van Jezus en die van Sakyamuni.

Ik hecht eraan om die ‘eigen’ betekenis te spiegelen aan de wijsheid van eeuwen. In mijn geval wordt die gerepresenteerd door Sogyal Rinpoche. Misschien moet ik de Tibetaanse culturele vormgeving dan voor lief nemen en zien te doorgronden. Want is boeddhisme nog wel boeddhisme als je het losrukt van zijn culturele geschiedenis en evolutie? Zou ik niet grote kans lopen spiritueel te verdwalen als ik louter afga op mijn eigen bevonden betekenis?

Tot nu toe scherp ik intellectueel en emotioneel mijn eigen gevonden wijsheid aan  de boeken, geschriften, audio’s, video’s en spaarzame ontmoetingen met mijn spirituele vriend. Maar eerlijk gezegd, het woord wordt steeds stiller. Wat blijft in het delen is de stilte, de diepte en onbegrijpelijkheid van het onvoorwaardelijk bestaan.  Daar valt het woord stil. Soms denk ik dan: was het ‘in den beginne’ maar nooit uitgesproken.

We zullen moeten oppassen met Westers boeddhisme en vernieuwing van het boeddhisme. Ik ben het eens met Jules Prast dat bijvoorbeeld Mindfulness prima is om stress te reduceren en te voorkomen. Maar als het daarbij blijft wordt het vanzelf spiritueel materialisme. Het effect -egoversterking- is dan juist tegengesteld aan de functie en plaats die het in de boeddhistische beoefening heeft als onderdeel van het pad.

Karin Amstrong schreef dat een religie in ontbinding gaat als zij geen betekenis meer heeft voor haar gelovigen. Dat is in het Westen met de christelijke religie aan de gang. Veel mensen vinden in boeddhisme hun nieuwe religie maar maken er een post-moderne eigen variant van. Misschien ontlopen zij daar precies mee wat hen in het christelijk geloof niet meer aanstaat: houdingen en beoefeningen die overgave, vertrouwen, openheid, toewijding en doorzettingsvermogen vragen. Boeddhisme gebruiken als paracetamol. De pijn is even weg, de oorzaak nog niet.

 

Wie de prachtige, scherpe pen van Jules nu wil lezen: klik op deze link.

Orgyen Donden.

Print Friendly, PDF & Email