De 7 stadia naar Verlichting; een boeddhistisch pad

Het levenswiel vertelt het verhaal over de vicieuze cirkel van geboorte, dood en wedergeboorte, het wiel dat leven na leven door rolt. Wij veroorzaken die tredmolen door de eeuwige tijd met onze geest die eigen werelden probeert te scheppen. In het verhaal van het levenswiel zijn dat de zes afgebeelde werelden die we psychologisch kunnen als gemoedstoestanden. Elke dag verkeren we met onze geest wel in een paar van die werelden. Meditatie helpt om ons dat bewust te worden zodat we tegenmaatregelen kunnen nemen.

In sommige schilderingen van het levenswiel vind je rechts boven een Boeddha, safraankleurig gekleed als een reiziger.  Hij wijst met zijn rechterhand een kant op. Hij wijst de weg naar de creatieve geest, weg uit de valkuil van de eeuwige rondgang van het levenswiel.

Die weg is inderdaad een reis, een innerlijke reis die op vele manieren beschreven is. Zoals de beschrijving van het achtvoudig pad, of het beeld van de Boom van de Verlichting, of het concept van de drie trainingen (Ethiek, Meditatie en Wijsheid), of het beeld van de ladder van goud, kristal en zilver, of het concept van de zeven stadia naar verlichting, het eeuwig geluk. Geen van die beschrijvingen doet volledig recht aan de enorme belevingswaarde die een reiziger op dat pad ervaart, het geluk dat hij gaandeweg beleeft, het licht waarin hij uiteindelijk wandelt. Daarom zijn er ook zoveel beschrijvingen.

Van de leraar Sangharashita geef hier ik de beschrijving van het pad van de zeven stadia naar verlichting weer. Die zeven stadia beschrijft hij als volgt:

  1. Herpakken maken van je bewustzijn en gewaarworden
  2. Onderzoek van de mentale toestanden waarin je verkeert
  3. Energie en Vitaliteit
  4. Rapture in verschillende stadia van opwinding en extase
  5. Oplossen van spanningen
  6. Concentratie
  7. Evenwichtige rust
  1. Spiritueel leven begint met bewust te zijn dat je onbewust bent. Onbewust onbekwaam lijkt daar op. Je realiseert je dat je eigenlijk de hele dag ‘slaapt’. Zonder het in de gaten te hebben reageer je op wat er op je af komt en laat je je door emoties en vooroordelen leiden. Je zit dan dicht aan tegen de manier waarop dieren leven. Wanneer je bewust wordt dat je zo geleefd wordt, is de eerste schrik groot. Maar het is wel de eerste stap naar het ontplooien van je menselijk potentieel, naar dat wat jou tot een echt, volledig en mens met wijsheid en compassie maakt. Voor hoe weinig mensen is dat ook nu nog maar het geval?
    Bewustzijn correspondeert hier met zelf-bewustzijn, het bewustzijn van je innerlijk leven, weten dat je weet, weten wat je voelt, weten wat je denkt en hoe je beweegt. De reflectieve mens.
  2. Onderzoek van je mentale toestanden is de overgang van fysiek bewustzijn naar psychisch bewustzijn. Je leert hier onderscheid te maken tussen mentale denktoestanden die gezond of ongezond voor je zijn. Ongezonde toestanden zijn aggressieve gedachten en gevoelens, hebzucht, jalouzie, niet willen weten en verwarring, eigenlijk alle zes de gemoedstoestanden die ik hiervoor beschreven heb. Uiteraard zijn gezonde toestanden het tegendeel hiervan. Veel meditatiebeoefening richt zich op het vervangen van ongezonde toestanden door gezonde toestanden. Met deze beoefening maken we de switch van reactief, beperkend naar creatief, bevrijdend bewustzijn
  3. Energie en vitaliteit is het gevolg van de vaardigheid om gezonde mentale toestanden te scheppen in jezelf. De meeste mensen leven ver onder het optimum van hun vitaliteit. Zij besteden hun energie en inspanning op manieren die veel frustratie opleveren. Of hun energie is eenvoudigweg geblokkeerd. Door meditatie ontdek je wat voor jou onzinnig is om te doen en groeit je verlangen naar een meer zinvolle en gezonde levensstijl. De stap om daar daadwerkelijk iets aan te doen is dan gemakkelijker te zetten, vooral als je ook nog de hulp hebt van mede mediteerders.
  4. Rapture is een vorm van opwinding en extase die je in je lijf gaat voelen als die geblokkeerde energie vrij komt. Je ervaart dat letterlijk aan den lijve in vijf verschillende graden van sterkte. De eerst graad voel je als een prikkeling in je huid die je haren overeind zetten. De tweede graad doet zich voor als herhaalde lichtflitsen, de derde graad voel je als een golf van energie die door je hele lichaam trekt, de vierde graad is alles doordringend, je hele lichaam is opgeladen en voelt als een koele grot vol helder stromend water, de vijfde graad geeft zoveel energie dat het voelt alsof je lichaam van de grond getild wordt en je in de zwaartekracht zweeft. Rapture lijkt op ons begrip flow en alleen langdurige meditatie maakt het mogelijk Rapture in zijn volle omvang van alle vijf stadia te ervaren en vast te houden.
  5. In dit vijfde stadium maak je de overgang van psycho-somatisch naar mentaal-transcedent niveau van beleving. De fysieke gewaarwordingen van vitaliteit en extase verdwijnen langzaam. Ook de mentale percepties en motivaties daaruit kun je geleidelijk aan los laten. Ook verdwijnt je gewaarwording van je omgeving vrijwel helemaal. Je komt in een steeds diepere staat van meditatie, een toestand van ‘tijdloze, eindeloze zegen’ die moeilijk te omschrijven is.
  6. Met concentratie wordt hier iets veel meer bedoeld dan het eenvoudige gefixeerd zijn op wat je doet of op een object. Je kunt het meer letterlijk nemen als con-centreren, samenbrengen in één punt of één aanwezigheid. Alle energieën van de psyche worden samen gebracht in één ervaring, tijdloos, zonder inspanning van de wil, onbegrensd ruimtelijk. Een toestand van totale integratie waarin alle onderscheid opgelost is. Boeddhisten noemen het Samadhi, totale absorptie.
  7. Deze staat van zijn en aanwezigheid is nog moeilijker te omschrijven dan de vorige. In deze toestand ben je de paren van tegenstellingen, de dualiteit van onze dagelijkse wereld overstegen. Je rust als het ware in de tegenstelling zelf. Mannelijk en vrouwelijk, licht en duister, vreugde en pijn, zelf en niet-zelf, leven en dood zijn immer tegelijk in je aanwezig. De Geest rust in zichzelf waar vorm leegte is en leegte vorm. Dit is de toestand van meta-fysische evenwichtigheid die door niets kan worden onderbroken. De toestand van echte verlichting, het pure, zuivere Zijn.Als Boeddha dat Zijn kon bereiken, kunnen wij het ook. Maar hoe slaan we de brug van de last van de wedergeboorten naar het pad van verlossing en verlichting?
Print Friendly, PDF & Email