Waarom mediteren we ineens zo massaal?

Waarom mediteren we eigenlijk massaal?

Mediteren wordt mainstream. Steeds meer mensen gaan het een keer proberen, geven zich op voor een cursus en hebben thuis een meditatiekussentje. Ook neemt het aantal wetenschappelijke onderzoeken naar de effecten van meditatie toe. Die zijn bijna zonder uitzondering positief. Dat is verheugend. Tijd voor een nadere blik.

Werelds, profaan mediteren.

De meeste mensen hebben bij meditatie een idee over: ontspanning en rust in mijn hoofd. Dat is juist, maar er is meer. Sinds Mindfulness en vogue is gaat het ook over wakker zijn, opmerkzaam zijn, zowel over wat er innerlijk als uiterlijk gebeurt en het trainen van enige gelijkmoedigheid ten opzichte van wat zich aandient als gedachten, gevoelens, emoties, beelden, veronderstellingen e.d.

Wie zich aan een dagelijks tien-minuten-ritme houdt gaat de effecten na zo’n drie maanden merken. Je reageert echt gelijkmoediger op situaties. Mensen om je heen gaan ook rustiger reageren op jou. Je roept minder weerstand op, krijgt minder tegenwerking. Problemen die je tegenkomt maken je minder van streek en blijven minder je aandacht gevangen houden.

Die ontspanning, die je soms letterlijk kunt voelen ontstaan in je hoofd en buik, maakt een diepere en vollere ademhaling mogelijk. Dat is weer goed voor je gezondheid, je hart, eigenlijk voor je hele psychofysieke systeem.

Je merkt dat je helderheid in denken toeneemt, de intensiteit van licht en kleuren wordt groter, je bent niet zo gauw meer bang of van streek. Je blijft beter bij jezelf en wordt opener en toegankelijker voor anderen die anders denken en anders doen.

Dat is natuurlijk al heel wat. Maar er is meer. In zeker opzicht zijn deze geweldige ervaringen en resultaten een voorspel, een voorbereiding op meer. Tenminste, als je daar behoefte aan hebt en dat aan durft. Dat ‘meer’ duidt op groter geluk, een staat van zegen en genade. Dat niet alleen voor jezelf, maar ook voor anderen. Voor dat ‘meer’ stap je definitief op de spirituele weg, joúw spirituele weg.

Mediteren kun je nu leren én doen in Arnhem.

Oude Spiritualiteit

In de oude tijden was het gebruikelijk om jaren en jaren te mediteren. Meestal in kloosters, maar de echte diehards trokken zich terug in onherbergzame oorden en verlaten hutjes.  Zo heeft de Tibetaanse leraar Dilgo Kyentse Rinpoche (2010†) 25 jaar in een hermitage gewoond en gemediteerd. Toen vond zijn leraar het wel genoeg en werd hij op missie gestuurd. Een bijzondere man.

De bedoeling van die rigoureuze en langdurige praktijk was om de staat van verlichting te bereiken. Wie niet verlicht is kan zich daar moeilijk iets bij voorstellen. Wie het wel is heeft het er niet over omdat het niet uit te leggen is. Maar in alle religies zijn er mystici en andere mensen die getuigen van een bijzondere staat van zijn die alle begrip te boven gaat. Zij spreken dan over Gezegend Zijn, Vrij van lijden zijn, Opgaan in God of Boeddhanatuur, God’s bruid zijn, Stralendheid, Lichtheid, Onbegrensdheid, Onmetelijke Liefde, en meer van die superlatieven.

In alle tijden zijn er ook mensen geweest die het de moeite waard vonden om al die getuigenissen en overdrachten op te schrijven. Al die getuigenissen en uitspraken lieten zien dat het voor een gewoon mens mogelijk is om verlicht te leven. Ze vertelden ook wat de weg was die mensen als Jezus en Boeddha bewandeld hadden.

Zo zijn de opgetekende lessen en uitspraken bekend geworden als de Sutra’s, als de Thora, de Evangeliën, de Koran. Lessen van honderden jaren geleden met elk nog steeds een grote impact. Ze kennen dan ook vele volgers in allerlei kleuren en vormen, zij het dat de aantallen rap slinken. Voor de gretige mens die het pad van spiritualiteit wil gaan zijn deze overleveringen als de vingers die naar de maan wijzen. De echte maan kun je alleen letterlijk ont-dekken door je zelf een weg te bereiden.

Nieuwe spiritualiteit

Bijna 3000 jaar nu gaan wij voort op de weg van de Ouden. Intussen heeft de mensheid niet stil gezeten. Er zijn vele twisten uitgevochten, oorlogen gevoerd. Er is nu meer vrede dan ooit. Er zijn vele uitvindingen gedaan en het ‘weten’ is een wetenschap geworden. We hebben het beter dan ooit.

Misschien zijn we nu op een punt beland dat meer van hetzelfde geen verbetering brengt. Sommige mensen benoemen dat als de komst van de toekomstige Boeddha, Maitreya. Anderen zien in de opeenstapeling van maatschappelijke crisissen de chaos die altijd vooraf gaat aan een sprong verder.
Weer anderen vestigen al hun hoop op nieuwe technologieën ook al zijn die er nog niet of niet bruikbaar.

Meer van hetzelfde in religieus/spiritueel opzicht zou betekenen dat oude verhalen, rituelen en voorschriften in een modern jasje gestoken worden. Dat zet niet veel zoden aan de dijk, geeft geen oplossingen om de nieuwe omstandigheden rond milieu, voeding, geld, grondstoffen en gezondheid aan te kunnen.

Het is niet voor niets dat de kerken in de westelijke wereld leeglopen. Hun oude verhalen doen ons kinderlijk aan, we zijn ze ontgroeid en veel is door de verschillende wetenschappelijke disciplines achterhaald of ingelijfd. Je zou kunnen zeggen dat de religies niet meegegroeid zijn in hun vormgeving van de Goddelijke Ervaring

Maar wat dan? Op welke manier kunnen wij dan zingeven aan ons bestaan? Hoe vormen we dan een mensbeeld met waarden die ons niet in eenzaamheid drijven, die ons niet verlaten laten voelen? Zijn er fundamentele betekenissen, beelden en verlangens die ons verder kunnen brengen naar een gelukkiger, vrediger bestaan? Is dat wat we verlangen, vrediger, gelukkiger? Of zijn dat ook erfenissen uit de indoctrinatie van een paar duizend jaar geloof?

Een beetje googlen op internet en je komt duizenden groepen mensen tegen die met deze vraag worstelen. Duizenden groepen die er hun eigen antwoord op proberen te vinden. Exoterisch, esoterisch, fundamentalistisch, anarchistisch, het kan allemaal.

Veel mensen die hoopvol een spiritueel pad begonnen zijn echter teleurgesteld afgehaakt omdat de Tarot, de I-Tjing, meditatie of welke oude methode dan ook, hen niet meer bracht dan een tijdelijke opleving. Je kunt nu eenmaal niet elke dag voor elke beslissing de orakels blijven raadplegen, de mediums blijven bezoeken of je suf mediteren zonder te weten wat je nu eigenlijk doet.

Mediteren kun je nu leren én doen in Arnhem.

De grote tent van tegenspraak

Soms kom ik iemand tegen die me raakt. Dat is bijvoorbeeld Jules Prast, een ongeneeslijk zieke Zenbeoefenaar die pleit voor een radicale deconstructie en reconstructie van het Boeddhisme. Een echo van Jacques Derrida, een echo van vertwijfeling. Maar misschien werkt dat ook niet, want welk inzicht heb je, welke visie gebruik je om de reconstructie te maken? Oud denken produceert oude vormen.  Wat zou dan het nieuwe denken moeten zijn, het nieuwe inzicht, de nieuwe perceptie?

In zijn blog ‘de grote Tent van Tegenspraak’ vind ik een bijna terloops zinnetje: ‘de verpersoonlijking van de in oorsprong woordeloze spirituele ervaring lijkt een diep menselijk religieus verlangen tot uitdrukking te brengen.’ Hij doelt daarmee op onze eigenaardigheid dat wat we als waardevol ervaren in een vaste, aanwijsbare en blijvende vorm te willen gieten.

‘Verbeelden’ is een beeld maken, in dit geval van wat we als waardevol ervaren. De ervaring wordt verbeeld tot een ‘het’, een God, een Boeddhanatuur, een ideologie, een concept met eeuwigheidswaarde. Vervolgens knopen we daar de beschrijving, de regel, het ritueel, het heilige boek aan vast en de religie is geboren.

Maar wat is nu precies dat diep menselijk verlangen? Zijn de ervaring en de verwoording daarvan in essentie nu hetzelfde als pakweg 1000 jaar geleden? Gaat het om de spirituele ervaring of gaat het om de verbeelding ervan? Wanneer het om dat laatste gaat slaan mensen elkaar fanatiek de hersens in, gooien heksen op de brandstapel, hakken handen af, stenigen weerloze vrouwen, veroordelen abortus en anti-conceptie, 1000 jaar geleden evenzeer als nu.

Die neiging tot verpersoonlijking, verbeelding en ritualisering waarmee de mens zijn ervaring tot objectieve en vooral onveranderbare waarheid wil maken, lijkt mij typisch behoren tot het menselijk tekort. Misschien is het objectiveren minder het probleem, maar zijn we gewoon hardnekkig in het vasthouden aan wat we menen te kennen, durven we het bootje niet los te maken van de oever om het mee te laten stromen tot we de andere oever bereikt hebben.

Bewustzijn ontwikkelt zich, maar hoe?

Objectivering is onderdeel van onze bewustzijnsontwikkeling. Neem een peuter als voorbeeld. Die heeft vaak een lapje of pop bij zich. Ze zet het op een brullen als dat uit de kinderwagen valt. Selma Freiberg vertelt in haar boek ‘de magische wereld van het kind’ waarom.

Baby’s en peuters leven nog in een eenheidswereld. Het doekje of de pop zijn geen representaties van henzelf, ze zíjn henzelf. Ga je slordig met de pop om als ouder, dan ga je slordig met mij, je kind om. Gooi je de pop onnadenkend in de wasmachine dan raakt de peuter in paniek, hij ziet zichzelf verdwijnen. En schoon weer tevoorschijn gekomen wordt de pop nauwelijks nog als ‘mij’ herkend. Kortom de pop en het lapje zijn evenzeer ‘subject’ als het eigen lijf, de moeder, het eten, alles wat zich voordoet.

Dan plotseling op een dag is de pop niet meer zo interessant. Ze krijgt een naam en wat later een rol toebedeeld. Ze wordt anders bekeken en behandeld. Ze is ‘object’ geworden. De wereld is niet meer één maar twee: ik en mijn pop. Ik en mijn moeder, ik en mijn honger. Er is een andere manier van waarnemen en beleven ontstaan, een die verschil ziet. De kleuter ís de pop niet meer, ze hééft de pop. Het bewustzijn heeft zich uitgebreid, de wereld is iets complexer, iets groter geworden en biedt iets meer mogelijkheden tot handelen.

Bewustzijnsontwikkeling is precies die stap waarmee je je losmaakt van je belevingswereld en begripswereld om een nieuwe, meer omvattende wereld in te stappen. De oude wereld verdwijnt niet, maar je ziet die in een subtielere samenhang, een grotere context. Je krijgt als het ware meer dieptescherpte en een grotere lenshoek.

Bewustzijnsontwikkeling brengt je van visie naar een grotere visie naar een nog grotere visie. Zelfbeeld verandert in mensbeeld dat verandert in wereldbeeld dat verandert in beeld van het universum dat verandert naar het Bewustloze Bewustzijn. Steeds is daar die stap van het subject dat zich deelt in subject en object. Ons bewustzijn raakt zo gevuld met steeds meer objecten, als de speelgoedkast met speelgoed. Tot het Allesomvattend is en het bewustzijn in zichzelf kan opgaan, daar waar er geen sprake meer kan zijn van subject en object. Er is dan alleen Subject, en subject kan zich nu eenmaal niet bewust zijn van zichzelf, daar is juist de splitsing voor nodig.

We mediteren massaal; de nood is hoog.

Het is daarom niet nodig om boeddhisme, christendom of welke andere religie te deconstrueren en weer op te bouwen. Wat we nodig hebben is een nieuwe, verder strekkende spiritualiteit, een spiritualiteit 2.0 die meeromvattend is, die bestaande religies meeneemt naar een volgend perspectief, een perspectief dat niet gebouwd is op hoop maar op stralend bewustzijn, helder inzicht en een-zijn van vormwereld en geesteswereld. Christenen kunnen christenen blijven, boeddhisten kunnen boeddhisten blijven, maar slimmer, ruimer denkend, met een groter hart.

De tijd dringt, de nood is hoog, daar getuigen de vele suicides onder jongeren van; of anders wel de depressies, de obesitas of ook de mondiale crisissen. Bij gebrek aan een nieuwe visie wordt de wanhoop groter en trekken we ons massaal terug op wat ons gewone denkvermogen ons biedt. We raken gevangen in een materialistisch wereldbeeld en verliezen contact met het Lumineuze. Dat is de echte crisis, de onderliggende aan al die andere. Die voelt niet echt lekker. Misschien dat we daarom massaal aan mindfulness gaan, nu de oude religies het laten afweten.

Maar als de afgrond dreigt is de omwenteling dichtbij. Net als de peuter van 2 jaar kunnen we als mensheid én als individu de sprong maken. Maar nu een die ons direct in de Grond van Zijn brengt. Die ons laat ervaren wat ons mens-zijn is en wat onze plaats in de kosmos. Die een doorwrochte en praktische beoefening voor verlichting en verlossing biedt voor onze post-moderne en komende tijd, zonder afbreuk te doen aan de oude wijsheidstradities én aan de nieuwe wetenschappen.

De wereldomstandigheden die we hebben gecreëerd zijn nu onze spiegel geworden die ons laat zien dat we voor een veel grotere uitdaging staan dan persoonlijke geluk, innerlijke vrede of tevredenheid. We staan voor de uitdaging om dienstbaar te zijn aan verdere evolutie van het leven, aan groei van ons bewustzijn en aan het realiseren van een meer verlichte wereld.

Mediteren kun je nu leren én doen in Arnhem.

 

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email

Leave a Comment